|
tytuł: Typy dialogów*.
data: 11 II 2005 (org. 1973).
Pionierskie badania nad usprawnieniem komunikacji człowiek-maszyna
oraz zastosowaniu do tego dorobku Natural Language Processing (NLP)
prowadzone były w IBM. Jednymi z pierwszych prac rozwojowych w tym
zakresie zajmował się James Martin. Poniżej przedstawiam jego
klasyfikację typów dialogów ze względu na przydatność w relacjach
człowiek-komputer.
***
Języki programowania.
Zalety: zwięzłość,
dokładność, ogromna moc obliczeniowa, elastyczność.
Wady: nieodpowiednie
dla wielkiej liczby użytkowników urządzeń końcowych, którzy nie
nauczyli się i nie mają zamiaru nauczyć się programowania (np.
kierownictwo instytucji, personel administracyjny, przeciętni
przedstawiciele społeczeństwa).
Dialogi w języku
naturalnym.
Zalety: teoretycznie
najbardziej naturalny rodzaj współpracy człowieka z maszyną.
Wady: z powodu
dwuznaczności naszego języka niewłaściwe w przypadkach, w których dane
wejściowe operatora muszą być interpretowane precyzyjnie. Stwarzają
ogromne trudności programowe. Należy ich unikać w zastosowaniach
handlowych. Czasami stosowane z pożytkiem w nauczaniu wspomaganym
maszyną.
Dialogi w języku
naturalnym z ograniczonym słownictwem.
Zalety: użytkownik
dobiera słowa, które są mu znane.
Wady: niektórzy
użytkownicy przeceniają inteligencję maszyn i przekraczają
dopuszczalny zasób słownictwa wejściowego.
Dialog: pytanie —
odpowiedź (w którym maszyna zadaje pytania operatorowi).
Zalety: bardzo łatwy
dla operatora. Może być zrealizowany za pomocą prostego programu.
Wady: ograniczona
elastyczność. Nadaje się tylko do pewnych zastosowań.
Dialogi przy
użyciu symboli mnemotechnicznych.
Zalety: mogą być
zwięzłe i precyzyjne (np. dialog w przypadku rezerwacji miejsc
lotniczych).
Wady: operator musi
znać symbole mnemotechniczne i wzory pytań.
Dialogi za pomocą
instrukcji podobnych do programowych.
Zalety: mogą być
zwięzłe i precyzyjne.
Wady: operator musi
być dobrze wyszkolony i obeznany z kodowaniem, a także — w pewnym
zakresie — z programowaniem.
Dialogi
rozpoczynane przez maszynę (operator odpowiada na pytania maszyny,
nie zaś maszyna na pytania operatora).
Zalety: maszyna mówi
operatorowi, co ma robić. Od operatora wymaga się niewielkiego
przeszkolenia. Można zatrudniać również zupełnie nie wyszkolonych
operatorów.
Wady: dialog może być
długi i często powolny. Używa się wielu znaków, co powoduje duże
obciążenie linii; sieci telekomunikacyjne są kosztowniejsze. Dialogi
są mało elastyczne.
Wypełnianie
formularza (operator wypełnia „formularz” na monitorze ekranowym).
Zalety: proste do
opanowania przez operatora z wyjątkiem manipulowania wskaźnikiem.
Wady: mniej
elastyczne niż „drzewo” pytań, ponadto trudniejsze są procedury
usuwania błędów.
Dialogi wyboru z
repertuaru.
Zalety: łatwe dla
operatora. Można je realizować za pomocą prostego generatora
programów.
Wady: ograniczony
zakres zastosowań. Wielka liczba używanych znaków, kosztowniejsza sieć
telekomunikacyjna.
Możliwość
prowadzenia konwersacji przy zastosowaniu specjalnego urządzenia
końcowego.
Zalety: pozwala
znacznie uprościć czynności operatora, podobny efekt można jednak
uzyskać bez specjalnego sprzętu.
Wady: duże koszty,
nieelastyczność. Może zahamować rozwój systemu.
Dialogi przy
użyciu pióra świetlnego dla wejścia (lub innego środka wskazywania
na ekranie).
Zalety: prosta postać
wejścia, idealna dla operatora niewyszkolonego. Może przyspieszyć
skomplikowany dialog.
Wady: ograniczone
możliwości, o ile nie stosuje się również klawiatury.
Odpowiedzi w
postaci tablic (maszyna wybiera jedną ze standardowego zbioru
tablic).
Zalety: łatwość
realizacji programowej. Tablice mogą być przechowywane w specjalnych
urządzeniach, przy czym wymagania w odniesieniu do transmisji są
niewielkie. W pewnych przypadkach można używać tablic z obrazami.
Wady: nieelastyczność
i mały zakres zastosowań.
Dialogi za pomocą
modyfikowanych tablic (tablice mogą być modyfikowane przez
programy).
Zalety: małe
wymagania dotyczące transmisji. Sposób prostszy od dialogów w postaci
drzewa.
Wady: sposób o wiele
bardziej skomplikowany niż dialogi w postaci tablic stałych.
Zobrazowanie przy
pomocy wykresów.
Zalety: bardzo
efektywne w przypadku zestawienia informacji i manipulowania modelami.
Idealne dla wielu dialogów kierownictwa.
Wady: duże koszty.
Skomplikowane wymagania w odniesieniu do oprogramowania, które można
zrealizować tylko fabrycznie. W przypadku systemów teleprzetwarzania
niezbędne są „inteligentne” urządzenia końcowe w celu uniknięcia
ograniczeń wynikających o kreślonej szerokości pasma.
Zobrazowanie przy
użyciu manipulacji symbolami.
Zalety: bardzo
efektywne przy rozwiązywaniu skomplikowanych problemów, projektów
technicznych itp.
Wady: duże koszty.
Skomplikowane wymagania w odniesieniu do oprogramowania. Wymagane
„inteligentne” urządzenia końcowe.
Dialogi przy
użyciu fotografii.
Zalety: zdjęcia są
użyteczne w pewnych zastosowaniach (np. personalnych, technicznych, w
handlu nieruchomościami, przy wyborze części zapasowych, w systemach
używanych przez dzieci). Mogą być szeroko stosowane wówczas, gdy
zostaną rozpowszechnione domowe urządzenia końcowe typu CATV (na
telewizyjnych lampach oscyloskopowych).
Wady: używane
powszechnie kanały telekomunikacyjne różne od CATV mają
niewystarczającą szerokość pasma do przesyłania zdjęć. Obrazy muszą
zatem być przechowywane w miejscu instalacji urządzeń końcowych.
Dialogi z
odpowiedzią telefoniczną.
Zalety: aparat
telefoniczny jest najtańszym z dostępnych urządzeń końcowych.
Wady: ograniczony
zakres zastosowań.
Dialogi za pomocą
osób trzecich.
Zalety: wiele ważnych
zastosowań (np. centrum informacyjne, sekretariaty danych, agencje
telefoniczne, urzędnicy załatwiający sprawy przy okienku). Umożliwiają
kierownictwu i zainteresowanym przedstawicielom społeczeństwa
otrzymywanie informacji od maszyny.
Wady: uniemożliwia
zazwyczaj rozszerzenie zastosowań urządzenia końcowego.
* Za:
J. Martin, „Design of Man-Computer Dialogues”, 1973.
|
